علوم سیاسی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣ - گزارشى از مركز مطالعات وحدت عربى
گزارشى از مركز مطالعات وحدت عربى
در سال ١٩٧٥ ميلادى, ٣٢ انديشمند عرب از كشورهاى مختلف عربى در بيروت گردهم
آمدند و با صدور اعلاميه اى تاسيس مركز مطالعات وحدت عربى را اعلام نمودند. اين
اعلاميه متضمن شرح روشنى از اهداف, استراتژى و ساز و كارهاى تحقق آرمانهاى آنان
است و در آن آمده است: بعد از شكست اقدامات وحدت گرايانه; خصوصا شكست اتحاد
سوريه و مصر و هزيمت كشورهاى عربى در جنگ ١٩٧٣ با اسرائيل و ياس و نااميدى و
بحرانهاى مختلف در سطوح گوناگون جامعه عربى, انديشه وحدت, اولويت خود را از دست
داده است; ولى كيست كه در بحبوحه چالش استعمار غربى و صهيونيستى با مردم و
كشورهاى عرب, ضرورت طرح و اهتمام علمى به اين مساله را نداند... هدف اين مركز
عبارت بود از: بحث و كاوش عالمانه پيرامون جنبه هاى مختلف جامعه عربى و مساله
وحدت عربى به دور از هر گونه فعاليت سياسى, وابستگى دولتى و گرايش حزبى. اين
اعلاميه, فعاليتهاى مركز را در عمل, مبتنى بر اصول ذيل قلمداد نموده است:
١ـ ساز و كار مركز در توسعه انديشه و آگاهى وحدت طلبانه, سفارش و تهيه
تحقيقات, پژوهش و يا ترجمه متونى است كه ابعاد مختلف واقعيتهاى موجود كشورهاى
عربى را لحاظ نمايد.
٢ـ تهيه, تنظيم و آماده سازى اطلاعات, آمار, اسناد و هر گونه شاخصهاى آمارى كه
بتوان در پژوهشهاى علمى در راستاى وحدت عربى مورد استفاده قرار داد.
٣ـ اهتمام به وحدت عربى مى طلبد هم به جوانب مختلف اين مساله و هم مراحل متعدد
آن عنايت شود.
٤ـ ضرورى است از تجارب وحدت طلبانه دولتها و ملتهاى ديگر كمال استفاده به عمل
آيد.
٥ ـ استخدام و به كارگيرى بهترين و موثرترين وسايل و ابزار براى مورد خطاب
قرار دادن تمامى اقشار در كشورهاى عربى.
٦ ـ كوشش و اهتمام به بسط و گسترش فعاليتهاى مركز به تمامى كشورهاى عربى و
مشاركت دادن تمامى صاحب نظران و فرهيختگان عرب در تحقق اين مهم.
٧ـ مركز, محلى است كه انديشمندان عرب بدون هيچ گونه صبغه سياسى, قومى و
ايدئولوژيك و صرفا به منظور چاره جويى مشكلات و مسائل مختلف كشورهاى عربى در آن
گردهم مىآيند.
٨ ـ تمام كسانى كه به مساله وحدت عربى اهتمام مى ورزند, صرف نظر از سابقه,
گرايش سياسى, اجتماعى و... مى توانند با اين مركز همكارى نمايند.
٩ ـ مركز به مسائل سياسى جارى در كشورهاى عربى نمى پردازد و هيچ گاه موضعى
سياسى در هيچ مساله اى اتخاذ نخواهد كرد و در اختلافات و كشمكش هاى سياسى وارد
نخواهد شد و به هيچ دولت, حزب و يا جبهه اى وابسته نيست.
١٠ـ بودجه مالى مركز از طريق فروش كتابهاى منتشره, مجله ارگان مركز, تبرعات,
اعانات و كمكهاى افراد و سازمانها, حق عضويت اعضا تامين خواهد شد.
اولين گردهمايى موسسين در نوامبر ١٩٧٦ در كويت برگزار شد و مركز, فعاليتهاى
خود را به طور رسمى آغاز كرد. اساسنامه, نظامنامه داخلى و بودجه سال اول به
تصويب رسيد. در ماده سوم اساسنامه آمده است; مركز از طرق ذيل اهداف خود را محقق
خواهد ساخت:
١ـ جمع آورى اسناد, مدارك, تاليفات, مخطوطات و مطبوعاتى كه به مساله وحدت و
جامعه عربى, اهتمام ورزيده اند.
٢ـ سامان دادن تحقيقات و پژوهشهاى علمى و نشر آن.
٣ـ هرگونه فعاليتى كه به نحوى به تحقق امور ياد شده يارى رساند.
نظامنامه داخلى در مورد عضويت اشخاص تصريح مى كند كه اعضا بايستى تبعه يكى از
كشورهاى عربى باشند. در اين گردهمايى هيات امنا, هيات اجرايى و تشكيلات ادارى
انتخاب و تصويب شد و هيات اجرايى خط مشى فرهنگى مركز را در بخشهاى:
١ـ فكرى فرهنگى,
٢ـ اجتماعى روانى,
٣ـ اقتصادى,
٤ـ سياسى,
٥ ـ تهيه سلسه مجموعه هاى مختلف, تصويب نمود:
الف) اطلاعات و آمار و شاخصهاى مختلف,
ب) داستانهايى براى اطفال كه حس ملى عربى آنان را تقويت كند,
ج) پژوهشهاو آمارهاى نظامى,
د) ميراث عربى در راستاى وحدت.
سپس به تدريج مقدمات اجرايى فراهم شد و در ابتداى سال ١٩٧٧ميلادى اولين گام
عملى در تحقق بخشيدن به برنامه ها و اهداف برداشته شد.
المستقبل العربى
همچنين طرح انتشار مجله ((المستقبل العربى)) به عنوان نشريه مركز تهيه شد و
شماره اول آن در ماه پنجم سال ١٩٧٨ منتشر گرديد. اين مجله در ابتدا به صورت
فصلنامه و از شماره ١١ به بعد تاكنون به صورت ماهانه, انتشار يافته است.
اين مجله شامل بخشهاى:
روز شمار وحدت عربى, كتابشناسى وحدت عربى, نقد و بررسى كتاب در حوزه فكر و
فرهنگ و علوم در جهان عرب, ميزگرد, مقالات شاخصهاى آمارى مختلف در مورد كشورهاى
عربى, مصاحبه, گزارش كنفرانسها, مجامع و گردهمايى هاى علمى, فرهنگى است و هر
شماره مجله به موضوع ويژه اى اختصاص دارد. تيراژ اين مجله به طور متوسط حدود هفت
هزار نسخه است كه در بيشتر كشورهاى عربى و غيرعربى به صورت اشتراك يا فروش عرضه
مى شود. البته عرضه آن در كشورهاى عربى منوط به اجازه مقامات نظارت بر مطبوعات
است و برخى شماره هاى آن به علل مختلف چنين اجازه اى را نيافته اند.
در سال ١٩٧٨ طرح پژوهشى (فردى, گروهى يا توسط مركز) به تصويب رسيد.
در سال ١٩٧٨ هيات امنا و هيإت اجرايى بنا به هماهنگى و دعوت رسمى, از
كشورهاى كويت, ابوظبى, قطر, ليبى, سوريه و مغرب بازديد كردند و بازديد از
كشورهاى الجزاير, تونس, و اردن نيز در دستور كار قرار گرفت. اين بازديدها به
منظور ايجاد ارتباط بين مركز و هر يك از كشورهاى عربى كه مايل به مساعدت بدون
قيد و شرط مادى و معنوى مركز باشند, انجام مى پذيرد. در اين سال همچنين ٩ طرح
پژوهشى به تصويب رسيد.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٧٩
انتشار ٥ پژوهش و ٥ مجموعه براى كودكان در قالب كتاب, برگزارى ٥ كنفرانس و
سمينار و برگزارى ٣ سخنرانى.
كنفرانسها:
١ـ نقش تعليم وتربيت در وحدت عربى. بغداد, آوريل ٧٩ با همكارى جنبش مبارزه با
بى سوادى, اتحاديه معلمان عراق و سازمان عربى تربيت فرهنگ و علوم.
٢ـ زندگى سياسى اعراب, بيروت, سپتامبر٧٩.
٣ ـ دمكراسى در جهان عرب, بيروت, ژانويه ٧٩.
٤ ـ ملى گرايى عربى در انديشه و عمل, بيروت, نوامبر ٧٩.
٥ ـ زبان و اثر آن در وحدت عربى, بيروت, سپتامبر ٧٩.
سخنرانى:
در سالن اجتماعات دارالندوه در بيروت, سخنرانيهاى ذيل برگزار گرديد و مركز
درصدد است سالنى بدين منظور احداث نموده تا به طور مرتب برنامه هاى سخنرانى
ماهانه را ترتيب دهد:
١ـ دمكراسى و نظامهاى سياسى عربى توسط عبدالعزيز الدورى.
٢ـ بنيانهاى اقتصادى اجتماعى دمكراسى در جهان عرب توسط اسماعيل صبرى عبدالله.
٣ـ دمكراسى در لبنان و تاثيرات آن بر كشورهاى عربى توسط منح الصلح.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در حجمى معادل ١٥٠٢ صفحه و در قالب كتاب به چاپ رسيد. (به جز
كتابهاى مجموعه اى كودكان)
١ـ نفت و وحدت عربى; تاثير نفت كشورهاى عربى بر آينده وحدت و روابط اقتصادى
عربى در ٢٧٢ صفحه.
٢ـ مشرق عربى و غرب; درآمدى بر نقش عوامل خارجى در تحول نظام اقتصادى عربى در
١٧٦ صفحه.
٣ـ علم و سياست علمى در جهان عرب در ٢٨٢ صفحه.
٤ ـ نظام منطقه اى عربى; پژوهشى در روابط سياسى كشورهاى عربى در ٣٢٤ صفحه.
٥ ـ از تجزيه به وحدت; مبانى اساسى تجربه وحدت در ٤٤٨ صفحه.
٦ـ مجموعه كتابهاى كودكان: ١ـ زن قهرمان ٢ـ مردى از صحرا ٣ـ انتظار ٤ـكشاورزى
از قبيله بنى سويف ٥ ـ بانويى از موصل ٦ـ در جستجوى حامد ٧ـمجموعه كتابهاى مصور
آشنايى با شهرهاى عربى: الف) ابوظبى ب) بغداد ج) قاهره د) خرطوم هـ) صنعإ و)
مسقط ز) حلب ح) نواكشوط.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٠
جلسه ساليانه هيات در تاريخ ٢٧ دسامبر ١٩٨٠ در عمان تشكيل گرديد و طى آن اعلام
شد كه در اين سال دامنه فعاليتهاى مركز به تدريج گسترش يافت و مركز توفيق پيدا
كرد از خلال كتابها, گزارشها و مجله المستقبل العربى با عده بيشترى از اشخاص,
سازمانها و موسسات دولتى و خصوصى ارتباط برقرار سازد و از اين طريق, توانست
منزلت ويژه علمى و پژوهشى و مستقل خود را به دور از هر گونه گرايش سياسى, حزبى
و دولتى, تثبيت نموده و انظار را به سوى خود جلب نمايد. در اين سال, بسيارى از
انديشمندانى كه به آرمان وحدت عربى اهتمام مى ورزند, باب همكارى و همفكرى با
مركز را گشودند و فعاليتهاى مستمر و گسترده مركز موجب شد تا با بسيارى از
سازمانهاى جهانى و منطقه اى, قراردادهاى همكارى و تحقيقاتى منعقد شود.
در اين جلسه گزارش فعاليتهاى مركز بدين شرح اعلام شد:
برگزارى ٣ كنفرانس و انتشار ١٠ پژوهش
كنفرانسها:
نظر به اهميت تعاطى آرا در حوزه هاى مختلف فكرى و تجربه گران سنگى كه از خلال
ميزگردهاى علمى, سمينارها و كنفرانسهاى پژوهشى به دست آمده است, مركز در اين
سال اقدام به برگزارى ٣ كنفرانس نمود;
١ـ كنفرانس ((نقش ادبيات در آگاهى ملى و فراخوانى به وحدت عربى)) با همكارى
كانون ادبا و نويسندگان عرب و انجمن معلمان عراق كه در آوريل ١٩٨٠ در بغداد
برگزار و مجموعه مباحث مطروحه در كتابى در همين سال به چاپ رسيد.
٢ـ كنفرانس ((ملى گرايى عربى و اسلام)) با همكارى سازمان عربى تربيت فرهنگ و
علوم, دانشگاه سازمان ملل كه در دسامبر ١٩٨٠ در بيروت تشكيل شد. مباحث مطروحه
عبارت بود از:
زمينه هاى تاريخى اسلام و زبان عربى; نقش اسلام و ملى گرايى عربى در آگاهى ملى در
جهان عرب; دانشگاه عربى و دانشگاه اسلامى; نقش اسلام در جنبش معاصر عربى; نخبگان
و مردم در بين اسلام و ملى گرايى; اسلام; مسيحيت; ملى گرايى و سكولاريزم; اصالت
فرهنگ ملى; آينده ملى گرايى عربى و اسلام; راهبردى نوين در ارتباط ملى گرايى و
اسلام; چشم انداز ملى گرايى و اسلام در جهان جديد; موضع گيرى بيگانگان در مواجهه با
ملى گرايى و اسلام; كه مباحث اين كنفرانس نيز به زودى در قالب كتاب تقديم
علاقه مندان خواهد شد.
٣ـ كنفرانس ((پيشرفتهاى مالى و اقتصادى جهان عرب)) با همكارى صندوق پول عربى
در نوامبر ١٩٨٠ در ابوظبى برگزار شد.
در اين گردهمايى, چهل متخصص اقتصادى عرب و ميهمان, ابعاد اقتصادى و مالى
كشورهاى عربى را از جنبه هاى مختلف مورد بحث و بررسى قرار دادند. مجموعه اين
مباحث گام بلند و موثرى است در خلق و ارائه نوعى ادبيات علمى, اقتصادى, مفهوم
سازى و باعث تفاهم و همكارى در عرصه هاى دانش اقتصادى در جهان عرب خواهدشد.
با افتتاح سالن كنفرانس مركز در بيروت, برنامه ريزىهايى در دست انجام است تا
سلسله سخنرانيهاى علمى, فرهنگى به طور مرتب برگزار گردد.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٤٣٠٩ صفحه به چاپ رسيد و ٩ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ گرديد:
١ـ برنامه ريزى توسعه عربى در ٢٦٨ صفحه.
٢ـ افكار عمومى عرب و مساله وحدت عربى در ٣٨٨ صفحه.
٣ـ روز شمار و اسناد وحدت عربى سال ١٩٧٩ در ٧٣٦ صفحه.
٤ـ ابعاد ادغام اقتصادى عربى و آينده آن در ٤٤٨ صفحه.
٥ ـ تحليل محتواى انديشه ناسيوناليستى عرب در ٢٠٠ صفحه.
٦ ـ اتلاف امكانات و منابع در ١٤٠صفحه.
٧ ـ ابعاد مختلف عربى كردن در جهان عرب در ٦٢١ صفحه مجموعه; رساله هاى
دكترا(١).
٨ـ ملى گرايى عربى در انديشه و عمل; گزارش مشروح كنفرانس در ٦٤٠ صفحه.
٩ـ نقش ادبيات در آگاهى ملى عرب; گزارش مشروح كنفرانس در ٤٣٦ صفحه.
١٠ـ مهاجرت مغزها از كشورهاى عربى; گزارش مشروح كنفرانس در ٤٣٢ صفحه.
در اين سال مقرر گرديد, جهت تشويق دانشجويان مقطع دكترا كه به مسائل جهان عرب
اهتمام مى ورزند, رساله هاى آنان تحت عنوان ((مجموعه رساله هاى دكترى)) پس از لحاظ
نمودن معيارهاى علمى, دانشگاهى به چاپ برسد كه سرى اول اين مجموعه به چاپ رسيد.
در اين سال ٦ طرح پژوهشى به تصويب رسيد كه برخى از آنها با همكارى سازمانهاى
علمى پژوهشى منطقه اى سامان خواهد يافت.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨١
برگزارى ٤ كنفرانس و انتشار ٨ پژوهش
كنفرانسها:
١ـ تجربه دولت امارات متحده عربى, با همكارى دانشگاه امارات, مارس ١٩٨١,
امارات.
٢ـ راههاى ارتباطى در كشورهاى عربى, باهمكارى كانون مهندسين عراقى و انجمن
معلمان عراق, سپتامبر١٩٨١, بغداد.
٣ـ زنان و نقش آنان در جنبش وحدت عربى, سپتامبر١٩٨١, بيروت.
٤ـ ابعاد مختلف عربى كردن در جهان عرب, نوامبر ١٩٨١, بيروت.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٤٤٤٨ صفحه منتشرشد و ٥ عنوان كتاب نيز
تجديد چاپ گرديد:
١ـ تجربه دولت امارات متحدعربى, تجارب اتحاد عربى, گزارش مشروح كنفرانس در
٨١٦ صفحه.
٢ـ پيشرفتهاى مالى و اقتصادى جهان عرب, گزارش مشروح كنفرانس در ٧٤٠ صفحه.
٣ـ ملى گرايى عربى و اسلام, گزارش مشروح كنفرانس در ٧٨٠ صفحه.
٤ـ تكنولوژى و وحدت عربى, ١١٦ صفحه.
٥ ـ ملى گرايى عربى درانديشه جمال عبدالناصر در ٤١٦ صفحه; مجموعه رساله هاى
دكترا(٢).
٦ ـ آينده عرب در ٢١٢ صفحه.
٧ـ نظام اجتماعى جديد عربى; پژوهشى در تاثيرات نفت و انتقال نيروى كار در ٣٠٤
صفحه.
٨ ـ روز شمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٠در ١٠٦٤صفحه.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٢
برگزارى يك كنفرانس, انتشار ١٣ پژوهش و برگزارى يازده جلسه سخنرانى, مهمترين
فعاليتهاى مركز مطالعات وحدت عربى را در سال ١٩٨٢تشكيل مى دهد.
كنفرانسها:
١ـ دانشگاه اتحاديه عرب, آوريل ١٩٨٢, تونس.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در حجمى معادل ٦٥٨٦ صفحه و در قالب كتاب منتشرشد. و ٧ عنوان
كتاب نيز تجديد چاپ گرديد:
١ ـ زنان و نقش آنان در جنبش وحدت عربى; گزارش مشروح كنفرانس در ٥٥٦ صفحه.
٢ـ راههاى ارتباطى در كشورهاى عربى,گزارش مشروح كنفرانس در ٤٠٤ صفحه;
٣ـ پژوهشهايى در رشد و توسعه اقتصادى كشورهاى عربى در ٤٧٦ صفحه. مجموعه
كتابهاى المستقبل العربى (١).
٤ـ سياست امريكا و كشورهاى عربى, در ٣٠٨ صفحه. مجموعه كتابهاى المستقبل
العربى(٢).
٥ ـ مصر, پان عربيسم و انقلاب افسران جوان, در ٤٠٠صفحه; مجموعه كتابهاى
المستقبل العربى(٣).
٦ ـ انديشه اقتصادى عربى و مسائل آزاد سازى, توسعه و وحدت, در ٣٤٨ صفحه.
٧ ـ مشكل تورم در اقتصاد كشورهاى عربى, در ١٣٢ صفحه. اين پژوهش با مشاركت
سازمان وحدت اقتصادى عرب سامان يافته است.
٨ ـ تحول تاريخى نظامهاى پولى در كشورهاى عربى, در ٥٠٠ صفحه. اين پژوهش در
صندوق پول عربى سامان يافته است.
٩ـ نظام منطقه اى عربى, ويرايش جديد همراه با اضافات, در ٢٢٠ صفحه.
١٠ـ كتابشناسى وحدت عربى ١٩٠٨تا ١٩٨٠جلد اول, در ١٦٠٠صفحه.
١١ـ ترجمه انگليسى كتاب پيشرفتهاى مالى و اقتصادى جهان عرب با همكارى صندوق
پول عربى توسط انتشاراتHelm Grum .
١٢ـ توانائيها و امكانات جهان عرب, در ١٣٦ صفحه.
١٣ـ روز شمار و اسناد وحدت عربى, ١٩٨١ در ١٠٨٠صفحه.
سخنرانيها:
١ـ تعليم وتربيت و تغييرات اجتماعى در كشورهاى عربى توسط مالكولم كر. ٢ـ جهان
عرب و نظام بين الملل كنونى توسط غسان سلامه ٣ـ ماهيت دولت در مغرب عربى توسط
عبدالباقى هرماسى ٤ـ اقتصادعربى ميان وابستگى و استقلال توسط ابراهيم سعدالدين ٥
ـ رابطه دين وسياست در انديشه معاصر عرب توسط هشام جعبط ٦ـ شوراى همكارى
كشورهاى خليج (فارس) توسط عبدالله يعقوب بشاره ٧ـ اقليتها و مساله وحدت عربى
توسط ابراهيم سعدالدين ٨ـ شريعت اسلامى و وحدت عربى توسط مجيد خدورى ٩ ـ جهان
عرب و بحران رشد توسط فواد زكريا ١٠ـ حقوق بشر در كشورهاى عربى توسط حسين جميل
١١ـ خودكفايى غذايى درجهان عرب, افسانه يا واقعيت توسط حسن يعقوب.
در اين سال همچنين مقرر شد, مجموعه كتابهايى تحت عنوان ((مجموعه المستقبل
العربى)) منتشر گردد. اين كتابها در برگيرنده مجموعه مقالات, پژوهشها و يا
ميزگردهايى است كه به موضوعات معينى پرداخته و در مجله المستقبل العربى منتشر
شده است. علاوه بر اين, قرارداد همكارى انتشاراتى با موسسه دارالمستقبل العربى
للنشر در قاهره منعقد گرديد و توافق شد برخى از كتابهاى مركز در قاهره تجديد
چاپ گردد.
در اين سال طرح ((مجموته فرهنگ ملى)) تهيه و جهت اطلاع عموم دانش پژوهان در
مجله شماره ٣٨ به چاپ رسيد كه در توجيه آن آمده است: يكى از اهتمامات جدى مركز,
گسترش آگاهى در سطوح مختلف اقشار و گروههاى مختلف جامعه عربى است و نظر به
اهميت شايان نسل جوان و عموم علاقه مندان به سرنوشت جامعه عربى, طرحى به عنوان
مجموعه فرهنگ ملى تدارك ديده شد كه هدف آن:
انتقال و گسترش مفاهيم اساسى وحدت عربى در سطح عموم, كاستيها و بايستگى هاى
جامعه عربى, رشد و ترويج انديشه فرهنگ و مسائل علمى, تقويت عزم و اراده ملى در
مقابل تهديدات, طرح و پاسخگويى به تمام مسائلى كه به نوعى با وحدت و جامعه عربى
مربوط مى گردد و...
اين مجموعه به صورت تإليف كتابهايى كم حجم به زبانى ساده, متقن, مختصر و
مفيد سامان خواهد يافت.
سپس ١٩١ عنوان پيشنهادى مطرح شده, و از عموم محققان و انديشمندان خواسته شد
تا با نگارش عنوان يا عناوينى, مركز را در ايفاى رسالت خود يارى رسانند.
پيش نويس برنامه فرهنگى مركز براى سالهاى ١٩٨٢ تا ١٩٨٥
فعاليتهاى مركز در چهارچوب آنچه در اساسنامه و مصوبات هيإت اجرايى آمده بود,
استمرار يافت.
تجارب سالهاى گذشته, مقتضيات ويژه, شرايط و احوال پديد آمده و ضرورتهاى نوين,
مركز را بر آن داشت تا برنامه ريزىهاى كوتاه مدتى را تدارك ببينند. پس از ورود
در بستر عمل و على رغم تمامى مشكلات, چشم انداز وسيعى با آفاق روشن نمايان گشت و
مركز همواره كوشيد با انعطاف لازم, فضايى را ايجاد كند تا بتواند جمع پراكنده
انديشمندان عرب را به سامان آورد و در ارتباطى وثيق, مشاركت تمامى روشنفكران
متعهد را در راستاى تحقق بخشيدن به اهداف خود جلب نمايد.
برنامه ذيل, ثمره تجارب گذشته و برنامه ريزى كوتاه مدت براى آينده است, تا
بدين وسيله چارچوب كلى فعاليتها جهت ارزيابى هاى بعدى به سهولت امكان پذير گردد.
اين طرح به معناى نفى ساير فعاليتها كه در چارچوب تحقق انديشه وحدت عربى صورت
مى گيرد, نخواهد بود. فعاليتهاى مركز (محتواى مجله, ميزگردها, كنفرانسهاى بزرگ,
كوچك, طرحهاى پژوهشى و انتشار كتاب) در چارچوب موضوعات ذيل خواهد بود:
١ـ انديشه ملى گرايى و فرهنگ عربى ٢ـ نقش تعليم و تربيت در گسترش آگاهى ملى
٣ـ عوامل روانى اجتماعى و نقش آن در وحدت و آگاهى ملى ٤ـ عوامل اقتصادى و وحدت
عربى ٥ـ ساز و كارهاى تحقق وحدت عربى ٦ـ فلسطين و آگاهى ملى ٧ـ نمونه هاى وحدت
عربى ٨ـ قانون اساسى دولتهاى عرب و مساله وحدت عربى ٩ـ مناقشات عربى ١٠ـ وحدت و
دفاع ملى ١١ـ وحدت عربى و روابط بين الملل ١٢ـ تجارب منفى وحدت عربى ١٣ـ
ريشه هاى تجزيه قلمرو عربى ١٤ـ جغرافياى اجتماعى كشورهاى عربى ١٥ـ ملى گرايى
عربى در برخى كشورهاى عرب ١٦ـ اهميت جهانى كشورها عرب ١٧ـ جهان و ملى گرايى
عربى.
١٨ ـ بخش اسناد و مدارك
ـ جمع آورى متون مربوط به وحدت عربى در قوانين اساسى كشورهاى عرب و شرح و
تبيين آن;
ـ جمع آورى متون مربوط به وحدت عربى در اساسنامه, اهداف و برنامه احزاب و
گروههاى سياسى;
ـ جمع آورى و تحليل رويدادهاى وحدت طلبانه عربى;
ـ تهيه اطلسهاى مختلف, آمار, اطلاعات و شاخصهاى گوناگون جهان عرب;
ـ تهيه كتاب راهنماى كشورهاى عربى;
ـ تهيه روزشمار و اسناد وحدت عربى;
ـ كتابشناسى وحدت عربى.
١٩ـ سلسله كتابهايى براى كودكان:
الف) سلسله قهرمانان عرب
ب) سرزمين هاى عربى
٢٠ـ سلسله كتابهايى براى نوجوانان:
الف) فرهنگ ملى عرب.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٣
فعاليت مركز در سال ١٩٨٣ عبارت است از: برگزارى ٤ كنفرانس و انتشار ١٤ پژوهش.
كنفرانسها:
١ـ نيروى كار خارجى در كشورهاى خليج, نوامبر ١٩٨٣, كويت با همكارى انجمن عربى
برنامه ريزى.
٢ـ اعراب و افريقا, آوريل ١٩٨٣, اردن, با همكارى دانشگاه اتحاديه عرب و مجمع
انديشه عربى در اردن.
٣ـ زبان عربى و آگاهى ملى, سپتامبر ١٩٨٣, بغداد, با همكارى مجمع علمى عراق و
انجمن مطالعات عربى.
٤ـ بحران دمكراسى در كشورهاى عربى, نوامبر ١٩٨٣, قبرس, هيچ يك از كشورهاى
عربى پذيراى اين كنفرانس نشدند.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٧٠٢٦ صفحه منتشر شد و ٨ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ گرديد:
ـ دانشگاه اتحاديه عرب, گزارش مشروح كنفرانس در ١٠٠٤
صفحه.
ـ نيروى كار خارجى در كشورهاى عرب, گزارش مشروح كنفرانس در ٧١٢ صفحه.
ـ اعراب و افريقا, گزارش مشروح كنفرانس در ٨١٦ صفحه.
ـ تحليل سياسى ناصرى, پژوهشى در انديشه ها و سياست خارجى در ٢٨٤ صفحه; مجموعه
رساله هاى دكترا (٣).
ـ سياست امريكا در قبال نزاع عربى ـ اسرائيلى در ٣٥٠ صفحه; مجموعه رساله هاى
دكترا (٤).
ـ دمكراسى و حقوق بشر در كشورهاى عربى در ٣٤٩ صفحه; مجموعه كتابهاى المستقبل
العربى(٤).
ـ توان هسته اى جهان عرب در ١٥٦ صفحه.
ـ نقل و انتقال نيروهاى كار عربى; مشكلات پيامدها و خط مشيها در ٣١٢ صفحه.
ـ مناقشه اعراب و اسرائيل: قواى نظامى كلاسيك و هسته اى در ٢٤٨ صفحه.
ـ هجرت به سوى نفت در ٢٥٠ صفحه.
ـ انديشه در مشرق عربى ١٨٩٠ تا ١٩٣٩ در ٣٤٩ صفحه.
ـ كتابشناسى وحدت عربى, جلد سوم در ١٠٩٦ صفحه.
ـ كتابشناسى وحدت عربى, جلد چهارم در ٣٦٨ صفحه.
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٢ در ٧٣٢ صفحه.
نظر به اهميت حضور در نمايشگاههاى كتاب در كشورهاى مختلف, بخش انتشاراتى
مركز, شركت فعال در نمايشگاههاى كتاب را آغاز كرد.
در اين سال پيش نويس طرح ((چشم انداز آينده جهان عرب)) پس از دو سال مطالعه,
پژوهش و رايزنى به انجام رسيد و مقرر شد مركز, شعبه اى در قاهره تإسيس نمايد تا
اجراى اين طرح بزرگ پژوهشى را به عهده بگيرد. در اجراى اين طرح, ٤٠ محقق برجسته
به طور تمام وقت و پاره وقت همكارى خواهند داشت و سازمانها و موسسات مختلف
دولتى و خصوصى از اين طرح حمايت مالى خواهند نمود. محورهاى اين طرح عبارت است
از: ١ـ جهان عرب و جهان ٢ ـ توسعه در كشورهاى عربى ٣ـ جامعه و دولت در جهان عرب
٤ـ آينده جهان عرب, چالشها و استراتژيها
گزارش فعاليت هاى سال ١٩٨٤
برگزارى يك كنفرانس و انتشار ١٢ پژوهش, فعاليتهاى سال ١٩٨٤ را تشكيل مى دهد.
كنفرانسها:
١ـ ميراث گذشته و تهديدات آينده در جهان عرب, ١٩٨٤, قاهره.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٥٣٧٠ صفحه منتشر شد و ١٤ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ گرديد.
ـ ريشه هاى سياسى, فكرى و اجتماعى جنبش استقلال عراق در
٤٨٨ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا (٥).
ـ همكارى به منظور رشد و توسعه كشورهاى خليج[ فارس] در ٤٩٢ صفحه; مجموعه
رساله هاى دكترا (٦).
ـ درياى سرخ و مناقشه اعراب و اسرائيل در ٣٦٠ صفحه; مجموعه رساله هاى
دكترا(٧).
ـ پژوهشهايى در ملى گرايى و وحدت عربى, در ٣٨٤ صفحه, مجموعه كتابهاى
المستقبل العربى (٥).
ـ توسعه عربى, واقعيت و آينده آن, در ٣٦٠ صفحه, .
ـ زبان عربى و آگاهى ملى, گزارش مشروح كنفرانس در ٤٨٨ صفحه.
ـ بحران دمكراسى در كشورهاى عربى; گزارش مشروح كنفرانس در ٩٢٨ صفحه.
ـ ثروت معدنى كشورهاى عرب در ١٥٢ صفحه.
ـ جامعه معاصر عربى در ٥١٦ صفحه.
ـ مصر و مناقشه اعراب و اسرائيل از درگيرى محتوم تا سازش محال در ٢٥٦ صفحه.
ـ تكوين تاريخى اعراب; پژوهشى در هويت و آگاهى در ٣٣٦ صفحه.
ـ ٦ جلد از مجموعه آثار ١٧ جلدى ساطع الحصرى; اولين سرى از ((مجموعه ميراث
ملى عرب)) شامل:
١ـ انديشه هايى در مسإله ملى گرايى ٢ـ مباحثى در تربيت و اجتماع ٣ـ صفحاتى از
گذشته نزديك ٤ـ پان عربيسم; مخالفان و موافقان آن ٥ـ سرچشمه هاى انديشه ملى ٦ـ
مباحثى در علم, اخلاق و فرهنگ.
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٣ در ٦١٦ صفحه.
در اين سال, طرح انتشار مجموعه آثار (يا آثارى كه به وحدت عربى مربوط مى شود)
انديشمندان سترگ عرب تحت عنوان ((ميراث ملى عرب)) مورد تصويب قرار گرفت.
همچنين در اين سال بيش از ٦٠ هزار نسخه از كتابهاى مركز به فروش رسيد.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٥
برگزارى ٢ كنفرانس و انتشار ١٥ پژوهش
كنفرانسها:
١ـ تحول انديشه ملى عرب, با همكارى مجمع علمى عراقى و كانون مورخين عرب, مارس
١٩٨٥, بغداد.
٢ـ اعراب, دستاوردها و فعاليتهاى علمى, با همكارى موسسه شومان, مارس ١٩٨٥,
اردن.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و در حجمى معادل ٨٢٧٤ صفحه انتشار يافت و ٢١ عنوان
كتاب نيز تجديد چاپ گرديد:
ـ اعراب, دستاوردها و فعاليتهاى علمى; گزارش مشروح
كنفرانس در سال١٩٨٥
ـ فلسفه در كشورهاى معاصر عربى; گزارش مشروح كنفرانسى كه توسط دانشگاه اردن
برگزار و مركز نشر آن را به عهده گرفت, در ٣٣٦ صفحه.
ـ تكنولوژى در جهان عرب; گزارش مشروح كنفرانسى كه توسط كميته اقتصادى
اجتماعى سازمان ملل برگزار و مركز, نشر آن را به عهده گرفت, در ٥٢٨ صفحه.
ـ ميراث گذشته و چالشهاى معاصر در جهان عرب, گزارش مشروح كنفرانس در ٨٧٢
صفحه.
ـ چهره اعراب در كتابهاى درسى مدارس آلمان, در ٢٢٠ صفحه; مجموعه رساله هاى
دكترا (٨)
ـ وسايل ارتباط جمعى مشترك عربى, پژوهشى در تبليغات جهانى اعراب, در ١٦٤
صفحه.
ـ ترجمه انگليسى كتاب ((ساخت و ساز تإسيسات در جهان عرب)) در ٣٩٢ صفحه.
ـ روند تصميم گيرى در جهان عرب; گزارش مشروح كنفرانسى كه توسط دانشگاه سازمان
ملل برگزار و مركز, نشر آن را به عهده گرفت, در ٢٦٠ صفحه.
ـ به سوى استراتژى جايگزين براى توسعه همه جانبه, در ١٩٦ صفحه.
ـ گسترش صحراها در جهان عرب, در ١٧٢ صفحه.
ـ انتشار ١١ جلد باقيمانده از مجموعه آثار ١٧ جلدى ساطع الحصرى.
ـ كتابشناسى وحدت عربى ١٩٠٨ ـ ١٩٨٠ جلد در ٣٢٧ صفحه.
ـ روز شمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٤ در ٧٧٦ صفحه.
ـ موضع كشورهاى آلمان, ايتاليا و فرانسه در قبال وحدت اعراب ١٩١٩ ـ ١٩٤٥ در
٥٤٨ صفحه.
ـ تكوين عقل عربى, در ٣٨٦ صفحه.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٦
برگزارى يك كنفرانس و انتشار ٢٠ پژوهش
كنفرانسها:
١ـ توسعه مستقل در جهان عرب, با شركت ٥٤ كارشناس و متخصص عرب, آوريل ١٩٨٦,
اردن.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٩٨٢٤ صفحه انتشار يافت و ٢١ عنوان
كتاب نيز تجديد چاپ گرديد:
ـ حقوق بشر در جهان عرب, در ١٨٠ صفحه; مجموعه
فرهنگ ملى (١)
ـ درباره قوميت عربى و اسلام, در ٤٧٦ صفحه; مجموعه فرهنگ ملى (٢)
ـ جغرافياى طبيعى و انسانى كشورهاى عربى; مجموعه فرهنگ ملى (٣)
ـ اتحاديه عرب ١٩٤٥ ـ ١٩٨٥ پژوهشى تاريخى; مجموعه فرهنگ ملى (٤)
ـ اتحاديه اروپا, تجربه پيشرفت و اتحاد; مجموعه فرهنگ ملى (٥)
ـ عربى كردن و ناسيوليسم عربى در مغرب عربى; مجموعه فرهنگ ملى (٦)
ـ وحدت پولى عرب; مجموعه فرهنگ ملى (٧)
ـ اروپا و جهان عرب; مجموعه فرهنگ ملى (٨)
ـ تحول انديشه ملى عرب; مشروح گزارش كنفرانس در ٤٠٧ صفحه.
ـ ابعاد تربيتى مناقشه اعراب و اسرائيل; مشروح گزارش كنفرانسى كه توسط
دانشگاه كويت برگزار و مركز, نشر آن را به عهده گرفت.
ـ اعراب در دهه آينده; احتمالات ممكن. مشروح گزارش كنفرانسى كه توسط دانشگاه
جرج تاون برگزار و مركز, نشر آن را به عهده گرفت در ٤٦٨ صفحه.
ـ توسعه مستقل در جهان عرب; مشروح گزارش كنفرانس در ١٠٠٠ صفحه.
ـ وحدت مغرب عربى; مشروح گزارش كنفرانسى كه توسط مركز مطالعات خاورميانه
برگزار و مركز, نشر آن را به عهده گرفت در ٣٠٠ صفحه.
ـ وحدت اقتصادى جهان عرب, تجارب و انتظارات ٢ جلد در ١٢٩١ صفحه.
ـ ساختار عقل عربى در ٥٩٩ صفحه.
ـ قرائتى جديد از ملى گرايى و وحدت عربى در ١٦٨ صفحه.
ـ هويت ملى در سينماى عربى در ٤٦٨ صفحه.
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٥ در ٨٥٣ صفحه.
ـ جامعه شناسى نوين عربى در ٤٠٦ صفحه. مجموعه; كتابهاى المستقبل العربى(٧)
ـ تحول آگاهى ملى در مغرب عربى در ٣٦٠ صفحه; مجموعه كتابهاى المستقبل
العربى(٨)
ـ پس از موفقيت نسبى طرح چهار ساله فرهنگى ١٩٨٢ تا ١٩٨٥, بنا به تصميم هيإت
امنا, طرح چهار ساله دوم براى سالهاى ١٩٨٧ تا ١٩٩٠ تهيه و مراحل نهايى خود را
مى گذراند.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٧
برگزارى ٢ كنفرانس و انتشار ٢٥ پژوهش
كنفرانسها:
ـ چشم انداز آينده جهان عرب, اكتبر ١٩٨٧, تونس, با شركت بيش از
١٠٠ پژوهشگر, صاحب نظر و كارشناس جهان عرب.
اين بزرگترين كنفرانسى بود كه تاكنون توسط مركز برگزار شد و بحث و گفت و
گوهايى در مورد پيش نويس طرح در چهار محور انجام شد:
آينده جهان عرب, چالشها و استراتژى; جامعه و دولت در جهان عرب; عرب و جهان و
توسعه كشورهاى عربى.
ـ آينده روابط اتحاد شوروى و اعراب, نوامبر ١٩٧٨, قاهره.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب مجموعا در ٧١٤٦ صفحه منتشر گرديد و ١٢ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ شد:
ـ جامعه و دولت در مشرق عربى, در ٣١٦ صفحه; طرح چشم انداز
محور جامعه و دولت در جهان عرب.
ـ جامعه و دولت در مغرب عربى, در ١٥٦ صفحه; طرح چشم انداز محور جامعه و دولت
در جهان عرب.
ـ جامعه و دولت در خليج و شبه جزيره, در ٢١٦ صفحه; طرح چشم انداز محور جامعه
و دولت در جهان عرب.
ـ عرب و همسايگانش, در ٢٣٦ صفحه; طرح چشم انداز محور عرب و جهان.
ـ عرب و آينده نظام جهانى, در ٢٩٢ صفحه; طرح چشم انداز محور عرب و جهان.
ـ پنج قدرت بزرگ بين المللى و كشورهاى عرب, در ٢٢٤ صفحه; طرح چشم انداز محور
عرب و جهان.
ـ آينده مناقشه اعراب و اسرائيل, در ٢٤٤ صفحه; طرح چشم انداز محور عرب و
جهان.
ـ نقش نخبگان فرهيخته در توسعه كشورهاى خليج در ٢٤٤ صفحه; مجموعه فرهنگى ملى
(٩).
ـ درآمدى بر قرارداد اجتماعى عربى نوين; كاوشى در مشروعيت قانونى در ١٠٨
صفحه, مجموعه فرهنگى ملى (١٠).
ـ سياست امريكا و مناقشه اعراب و اسرائيل ١٩٧٣ ـ ١٩٧٥, در ١٤٤ صفحه; مجموعه
فرهنگى ملى (١١).
ـ موانع همكارى مشترك در جهان عرب, در ١٥٦ صفحه; مجموعه فرهنگى ملى(١٢).
ـ تاريخ تجزيه جهان عرب, در ٣٢٤ صفحه, مجموعه فرهنگى ملى(١٣).
ـ مهاجرت براى كار در جهان عرب, در ١١٦ صفحه; مجموعه فرهنگى ملى(١٤).
ـ سياست خارجى فرانسه و جهان عرب از ١٩٦٧ تاكنون در ٢٦٨ صفحه; مجموع
رساله هاى دكترى (٩).
ـ بعد ملى قضيه فلسطين, در ٢٧٦ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترى(١٠).
ـ پس از سرمايه دارى در ٢٦٠ صفحه, مجموعه كتابهاى المستقبل العربى(٩).
ـ وحدت و تنوع در ادبيات عرب, در ٤٤٠ صفحه.
ـ پژوهشهايى در جنبش ترقى خواهى عربى در ٤٦٨ صفحه.
ـ نظاميان عرب و مسإله وحدت عربى در ٤٦٨ صفحه.
ـ اعراب از ديدگاه امريكائيان در ٢٦٨ صفحه.
ـ قبطيان مصر و مسإله وحدت عربى در ٢٣٦ صفحه.
ـ جنبش هاى اسلامى معاصر در جهان عرب در ٤٢٤ صفحه.
ـ مناقشات جارى در جهان عرب در ٢٣٦ صفحه.
ـ انتشار ترجمه انگليسى كتاب ((تكوين تاريخى اعراب)) توسطGroomHelm
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٦ در ٨٦٤ صفحه.
همچنين در اين سال, تهيه پيش نويس طرح فكرى فرهنگى براى سالهاى ١٩٨٩ تا ١٩٩٣
در دستور كار مركز قرار گرفت و به منظور استقلال مالى و روزامد كردن هزينه ها و
درآمدها و تمركز بخشيدن به كمكهاى موسسات و اشخاص, تإسيس صندوق حمايت مالى از
مركز مورد تصويب قرار گرفت و از اين پس, كليه محاسبات مالى توسط اين صندوق
انجام خواهد گرفت.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٨٨
برگزارى ٨ كنفرانس, انتشار ٢٠ پژوهش و ١٠ سخنرانى از مهمترين فعاليتهاى مركز
در سال ١٩٨٨ به شمار مى رود.
كنفرانسها:
ـ وحدت عربى, تجارب و انتظارات, ١٩٨٨, يمن. اين, بزرگترين
كنفرانس مركز به شمار مى رود كه با شركت بيش از ١٥٠ متخصص و كارشناس برگزار شد.
ـ دشواريهاى سوسياليسم, نوامبر ١٩٨٨, قاهره.
ـ قيام مردمى در فلسطين, مارس ١٩٨٨, قاهره.
ـ پژوهشگران جوان, مشكلات و آرمانها, مارس ١٩٨٨, قاهره.
ـ آينده روابط مصر و اعراب, مارس ١٩٨٨, قاهره.
ـ ارزيابى نتايج انتخابات اسرائيل, مارس ١٩٨٨ قاهره.
ـ در لبنان چه مى گذرد, مارس ١٩٨٨, بيروت.
ـ آينده روابط امريكا و اعراب, مارس ١٩٨٨, يمن.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٧٨١٨ صفحه انتشار يافت و ٣ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ گرديد:
ـ آينده جهان عرب, چالشها و استراتژى; گزارش نهايى طرح
چشم انداز در ٥٧٦ صفحه, طرح چشم انداز.
ـ جامعه و دولت در جهان عرب در ٤٥٢ صفحه; طرح چشم انداز.
ـ اعراب و جهان در ٤١٢ صفحه.
ـ شهرك سازى اسرائيل در فلسطين اشغالى در ٣٠٤ صفحه; مجموعه فرهنگ ملى(١٥).
ـ استراتژى اسرائيل در سازش با اعراب در ٢٠٨ صفحه; مجموعه فرهنگ ملى(١٦).
ـ طرح هاى مشترك عربى; واقعيت موجود و چشم انداز آينده در ١٨٠ صفحه; مجموعه
فرهنگ ملى(١٧).
ـ وحدت اعراب در شعر عربى در ٤٥٦ صفحه; مجموعه فرهنگ ملى(١٨)
ـ چهره عرب در روزنامه هاى انگليس, در ٣٤٨ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا (١١).
ـ ديپلماسى مصر در دهه ٧٠ ميلادى در ٢٠٨ صفحه, مجموعه رساله هاى دكترا(١٢).
ـ قدرت, جامعه و فعاليتهاى سياسى; تاريخ تسلط عثمانى در قلمرو شام در ٢٤٨
صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا (١٣).
ـ ساختار اجتماعى و شكل گيرى طبقات در جهان عرب, در ٢٥٢ صفحه.
ـ در جستجوى كار; پژوهشى ميدانى درباره نيروى كار مصرى در جهان عرب در ٣٥٦
صفحه.
ـ ملى گرايى در آثار محمد عزت دروزه در ٨٢٨ صفحه; دومين سرى از ((مجموعه ملى
عرب)).
ـ درياى مديترانه و جهان معاصر; پژوهشى در تحولات تطبيقى جهان عرب, تركيه و
جنوب اروپا در ١٢٠ صفحه.
ـ طرحهاى وحدت عربى ١٩١٣ ـ ١٩٨٧ ; پژوهشى در اسناد و مدارك در ٧٦٠ صفحه.
ـ فلسفه معاصر عربى; پژوهشى در ديدگاهها, گزارش مشروح كنفرانس در ٥٠٠ صفحه.
ـ اقتصاد اسرائيل در ٤٠٤ صفحه.
ـ درآمد واحد و گرايش مصرفى حاكم در ٢١٦ صفحه.
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٨٧ در ٨٦٤ صفحه.
ـ عرب, دانش و فرهنگ, در ١٢٦ صفحه; مجموعه فرهنگ ملى (١٩).
سخنرانيها:
ـ نگرانيهاى آينده توسط حسنين هيكل,
ـ سمت و سوى همكارى مشترك عربى توسط محمود رياض,
ـ فعاليت مشترك اقتصادى جهان عرب توسط يوسف صانع,
ـ قدرت و دمكراسى در شرق عربى توسط حسان سلامه,
ـ آثار جابرى در نقد عقل عربى, توسط محمد عابد الجابرى,
ـ برهه هايى از تاريخ عرب, توسط عبدالعزيز الدورى,
ـ قرائت معاصر ميراث عربى ـ اسلامى توسط محمد عابد الجابرى,
ـ تإملاتى پيرامون توسعه جهان عرب توسط خيرالدين حسيب,
ـ قيام مردمى در فلسطين توسط اسعد عبدالرحمن,
ـ حقوق بشر از ديدگاه جهانى و عربى توسط اديب الجامد.
در اين سال, طرح پنج ساله فعاليتهاى فكرى, فرهنگى مركز در سالهاى ١٩٨٩ تا
١٩٩٣, پس از بررسى, مطالعه و رايزنى هاى مفصل كه ناظر به طرحها و تجارب پيشين و
در نظر گرفتن كاستيها و بايستگى ها بود, تهيه شد.
رئوس برنامه هاى طرح مصوب بدين شرح است:
١ـ مسإله وحدت عربى ٢ـ دمكراسى ٣ـ توسعه مستقل ٤ـ عدالت اجتماعى ٥ـ استقلال
ملى ٦ـ بازسازى تمدنى اعراب ٧ـ فعاليتهاى بخش اسناد و مدارك ٨ـ اعطاى جوائز و
مساعدت به دانشجويان.
به منظور گسترش مخاطبان و ايجاد نشرياتى كه بتوانند پلى بين كتاب و مجله
باشند و همچنين ارائه موضوعات معينى به خوانندگان, پيشنهادى جهت انتشار
مجموعه اى تحت عنوان ((دفترهاى عربى)) در حجم ٥٠ تا ٦٠ صفحه, به تصويب رسيد.
موضوعات اين مجموعه عبارت است از:
١ـ انديشه ها و آراى جديد ٢ـ مطالعات و پژوهشهاى استراتژيك و نظامى ٣ـ خط مشى
مشترك عربى ٤ـ پژوهشهايى براى آينده ٥ـ پژوهشهايى در برنامه ريزى سياسى.
گزارش فعاليت هاى سال ١٩٩٣
برگزارى ٤ كنفرانس, ٧ سخنرانى و انتشار ١٨ پژوهش
كنفرانسها:
١ ـ جهان عرب, تهديدات خاور ميانه اى جديد, نوامبر ١٩٩٣, بيروت.
٢ـ اعراب و تركان; گفتگويى براى آينده, نوامبر ١٩٩٣, بيروت.
٣ـ جهان عرب و چالشهاى حال و آينده, نوامبر ١٩٩٣, بيروت.
٤ـ قرارداد فلسطينى, اسرائيلى; پيامدها, ابعاد و نتايج, نوامبر ١٩٩٣, بيروت.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٦٦٥٠ صفحه انتشار يافت و ٤ عنوان كتاب
نيز تجديد چاپ گرديد:
ـ رفتار انتخاباتى كشورهاى عربى در مجمع عمومى سازمان
ملل در ٢٥٨ صفحه, مجموعه رساله هاى دكترا (١٩).
ـ جنبشهاى ملى و استعمار در مغرب عربى در ٥٠٥ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا
(٢٠).
ـ نقش وسايل ارتباطى در تصميم گيرى در جهان عرب در ٣٦٩ صفحه, مجموعه رساله هاى
دكترا (٢١).
ـ نخبگان سياسى در مصر, پژوهشى در نخبگان بلندپايه در ٢٣٦ صفحه; مجموعه
رساله هاى دكترا (٢٢).
ـ جستجو در وطنم; زن عرب در عرصه مطالعات اجتماعى در ٢٣٣ صفحه.
ـ اسلحه و غذا; هزينه هاى نظامى در جهان عرب در ٤٢٩ صفحه.
ـ بلاى عرب; دولت ضد مردم در ٣٢٤ صفحه.
ـ انقلاب افسران جوان در مصر ;١٩٥٢ مجموعه فرهنگ ملى (٢٢)
ـ پژوهشى در انديشه ملى گرايى, كتاب اول; ملى گرايى عربى انديشه و مولفه هاى
آن در ٨٦٥ صفحه.
ـ پژوهشى در انديشه ملى گرايى, كتاب دوم; وحدت عربى در ٧٨٩ صفحه.
ـ وحدت ملى و مشكل اقليتها در افريقا در ٣٢٦ صفحه; مجموعه رساله هاى
دكترا(٢٣).
ـ آزاديهاى عمومى در دولت اسلامى در ٣٨٢ صفحه.
ـ اروپا و جهان عرب; آئين همسايگى در ٢٧٨ صفحه.
ـ مشكلات كشاورزى جهان عرب در ١٥٥ صفحه.
ـ اعراب, تربيت و تمدن; انتخابى دشوار, ويرايش جديد در ٢٦٦ صفحه.
ـ درآمدى به فلسفه علم, عقلانيت معاصر و تحول انديشه علمى در ٤٧٧ صفحه.
ـ وحدت فرهنگى جهان عرب و پايدارى در برابر تهديدات در ١٧٧ صفحه; گزارش
مشروح كنفرانس با همكارى مجمع علمى عراق.
ـ وحدت يمن; پژوهشى در چگونگى گذار از تجزيه وحدت در ٣٠٩ صفحه.
سخنرانيها:
ـ آينده اعراب و مسلمانان توسط احمد كمال ابومجد, مديريت بحرانهاى عربى در
نظام بين الملل توسط فهمى هويدى.
ـ واقع گرايى نوين در جهان عرب گستره و مرزهاى آن توسط محمود عبدالفضيل,
ـ سازمان ملل و مسائل جهان عرب توسط حسن نافعه.
ـ ساختار دمكراسى در الجزاير; نقش عوامل سياسى و اقتصادى توسط عبداللطيف بن
اشنهو,
آينده روابط ايران و اعراب توسط محمود سريع القلم,
طرح بازار خاور ميانه اى توسط جلال امينى.
موقوفه جمال عبدالناصر
يكى از علاقه مندان به فعاليتهاى مركز از عربستان سعودى كه درخواست نموده نامش
ذكر نشود, مبلغ يك ميليون دلار تحت عنوان ((موقوفه جمال عبدالناصر)) در اختيار
مركز قرار داده است تا در فعاليتهاى مركز مورد استفاده قرار گيرد, به شرط اينكه
اصل مبلغ همواره محفوظ باشد و صرفا سود و يا درآمدهاى حاصله از آن مصرف شود و
موارد مصرف را نيز چنين برشمرده است:
ـ احياى آثار جمال عبدالناصر, انتشار مجموعه آثار, گزيده آثار و مباحث و
موضوعاتى براى قشرهاى مختلف جامعه عربى, حمايت مالى از طرحهاى پژوهش و تحليل
آثار عبدالناصر.
ـ جائزه ساليانه (حداقل ٢٠ هزار دلار) به پژوهشگرانى كه بهترين آثار را در
خصوص موضوعات زير پديد آورند: نقش عبدالناصر در بيدارى عرب, مسائل مبرم جهان
عرب در عرصه هاى گوناگون سياسى, اجتماعى, نظامى و...
ـ جايزه سالانه به يكى از شهروندان عرب يا جهان سوم كه اقدام و فعاليت مهمى
در راستاى تحقق وحدت عربى, كاهش مناقشات جهان عرب, كمك به رفع مشكلات و موانع
پيشرفت جهان عرب و مانند آن, انجام داده باشد.
ـ حمايت مالى از برگزارى كنفرانسها و سخنرانيهاى مستمر درباره احوال, افكار
و آثار عبدالناصر و دستاوردهاى فكرى فرهنگى و سياسى و اجتماعى حركت وى و
آموزه هاى او در بهبود اوضاع كنونى جهان عرب;
ـ حمايت مالى از رساله هاى فوق ليسانس و دكترا كه به موضوعات بند ٤ اختصاص
داشته باشد.
ـ حمايت از تإسيس كرسى مطالعات جمال عبدالناصر در يكى از دانشگاههاى معتبر
عربى جهت تحقيق و پژوهش در مسائل مبرم جهان عرب;
ـ حمايت از موسسات آموزشى و پژوهشى كه به انديشه جمال عبدالناصر اهتمام
مى ورزند.
گزارش فعاليت هاى سال ١٩٩٧
برگزارى ٥ كنفرانس, ٢ سخنرانى و انتشار ١٩ پژوهش
كنفرانسها:
ـ قرن افريقايى; بهترين مسائل مطروحه, قاهره.
ـ اسرائيل از درون, قاهره.
ـ روند سياست گذارى تركيه در قبال جهان عرب, قاهره.
ـ روند سياست گذارى روسيه در قبال جهان عرب, قاهره.
ـ موقوفات اسلامى, قاهره.
كتاب:
پژوهشهاى ذيل در قالب كتاب و مجموعا در ٦٦٥٠ صفحه انتشار يافت و ١٥ عنوان
كتاب نيز تجديد چاپ شد:
ـ ساز و كارهاى تحول دمكراتيك در جهان عرب در ٤٢٤
صفحه.
ـ سياست مصر در قبال ايالات متحده ١٩٨١ تا ;١٩٩١ پژوهشى از زاويه اقتصاد
سياسى در ٣٢٧ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا (٣٠).
ـ ملى گرايى و مدرنيسم در مغرب; مجموعه پژوهشهايى پيرامون ملى گرايى و
مدرنيسم در مغرب عربى در ١٨٦ صفحه.
ـ طرحهاى پيشرفت و توسعه در جهان عرب; مشروح گزارش كنفرانسى كه توسط انجمن
عربى پژوهشهاى اقتصادى برگزار شد و مركز, نشر آن را به عهده گرفت در ١٩٩ صفحه.
ـ معماى روابط فرهنگى با غرب در ٣٢٨ صفحه با همكارى مجمع علمى عراق.
ـ نظام منطقه اى عربى و ابرقدرتها; پژوهشى در روابط كشورهاى عربى و جهان در
٣٤٨ صفحه.
ـ مسائل انديشه معاصر; كشمكش تمدنها, بازگشت به اخلاق, تسامح, دمكراسى, نظام
ارزشها, فلسفه و مدنيت در ١٥٦ صفحه.
ـ توسعه عقب ماندگى و مديريت توسعه در جهان عرب در ٣٢٤ صفحه; مجموعه فرهنگى
ملى (٣١)
ـ اوضاع جهان عرب; گزارش هفتمين كنفرانس ملى ـ عربى, اسناد, تصميمات و
بيانيه ها در ٤٧٩ صفحه.
ـ روزشمار و اسناد وحدت عربى ١٩٩٦ در ٧٢٢ صفحه.
ـ مناقشات داخلى و جهان عرب; عوامل داخلى و خارجى در ٢٠٢ صفحه.
ـ كاوشى در خاطرات گذشته دور در ٢٤٨ صفحه.
ـ عدالت اجتماعى و توسعه در اقتصاد اسلامى در ٢١١ صفحه.
ـ آبادانى مجدد فلسطين; مسائل, سياستها و استراتژى, همكارى اداره اقتصاد
فلسطين در ٨٣١ صفحه.
ـ اعراب و تركان; بازسازى و مدرنيسم از دوران عثمانى تا دوران معاصر در ٣٨٦
صفحه.
ـ دولت, فقر و هزينه هاى عمومى; پژوهشى در كسرى موازنه و اثرات اقتصادى
اجتماعى آن, جهان عرب در ٢٠٨ صفحه.
ـ مجموعه آثار ابن رشد جلد اول, فصل المقال در ١٣٤ صفحه.
ـ هزينه هاى نظامى اسرائيل در ٢٦٣ صفحه; مجموعه رساله هاى دكترا(٣١).
ـ دائره المعارف تاريخ علوم عربى در ٣ مجلد در ١٤٠٩ صفحه; مجموعه تاريخ علوم
عربى.
در اين سال دو طرح پژوهشى نيز به تصويب رسيد:
١ـ طرح بزرگ تحقيقاتى ((عرب و تهديدات اسرائيل, احتمالات آينده)) در محورهاى:
الف) زمينه هاى تاريخى;
ب) مذاكرات عادى سازى جارى;
ج) امكانات جهان عرب و اسرائيل و احتمالات آينده;
د) ابعاد جهانى عادى سازى مناقشه و سازش;
هـ) آينده مناقشه اعراب و اسرائيل.
٢ـ پژوهشى در روند سياست گذارى دولتها (امريكا, روسيه, تركيه, ايران, اتحاد
اروپا و ژاپن) در قبال جهان عرب كه مطالعات مقدماتى در خصوص اين طرح به انجام
رسيده و پيش نويس طرح, تهيه و در كنفرانسهايى كه به همين منظور برگزار خواهد
شد, مورد بحث و مناقشه قرار مى گيرد.
سخنرانيها:
ـ بحران الجزاير, واقعيت موجود و چشم انداز آينده توسط عبدالحميد مهرى.
ـ عوامل موفقيت شبكه گسترده اينترنت عربى توسط على الاعسم.
بيستمين سال
با حلول سال ١٩٩٧, بيست سال از تإسيس مركز مى گذرد. مجموعه دستاوردهاى مركز
در عرصه هاى گوناگون كه در خلال دو دهه به دست آمده است, نشانگر موفقيت مركز در
وصول به اهداف ترسيم شده اش مى باشد. اين مركز به تدريج همكارى گسترده اى را با
افراد, موسسات علمى, دانشگاهى و نهادهاى منطقه اى و جهانى آغاز كرد و حجم
گسترده اى از طرحهاى پژوهشى, كنگره ها, كنفرانسها, ميزگردها و سخنرانى هاى علمى,
فرهنگى را با مساعدت و همكارى و همكارى افراد و موسسات ياد شده به انجام رسانيد
ـ انتشار بيش از ٢٣٠ عنوان كتاب, ٢٣٥ شماره مجله و برگزارى بيش از ١٥٠ كنفرانس
و ميزگرد جهان و منطقه اى ـ و على رغم اوضاع و شرايط فوق العاده دشوار امنيتى
(جنگ داخلى لبنان) و مالى, توانست استقلال خود را از دولتها, احزاب و گروهها و...
حفظ كند; به گونه اى كه موفق شد با درايتى قابل تحسين, اين مركز را به عنوان
موسسه علمى معتبرى در سطح منطقه و جهان تثبيت نمايد.
احياى انديشه وحدت عربى در جهان عرب بويژه در ميان فرهيختگان, نشر و اشاعه
مفاهيم و افكار و آراى علمى و فراهم نمودن گنجينه پربارى از دانش و معرفت در
ابعاد مختلف جامعه عربى, تقويت انديشه تفاهم و تقريب و گفت و گو ميان صاحبان
آرا و انديشه هاى مختلف كه به مشكلات و راه حلهاى آن در جهان عرب اهتمام مى ورزند,
از جمله دستاوردهاى اين مركز بوده است.
نشريه ماهانه مركز (المستقبل العربى) با انتشار بيش از ٢٣٠ شماره در تيراژ
حدود هشت هزار نسخه از هر شماره يكى از گرانسنگ ترين مجلاتى است كه توانسته است
ارتباط وثيقى بين انديشمندان عرب, دانشگاهها, مراكز علمى, موسسات پژوهشى و
آموزشى در سطح منطقه و جهان و تمام كسانى كه به نوعى به آنچه در عرصه هاى مختلف
در جهان عرب مى گذرد اهتمام مى ورزند, برقرار نمايد و نكته شايان توجه اينكه, اين
مركز در طول بيست سال فعاليت خود توانست به تدريج الگو و نمونه اى كاملا موفق از
فعاليتهاى گروهى را در بعد نظرى و عملى ارائه نمايد. اين الگو مى تواند در
كشورهاى جهان سوم به خوبى مورد استفاده قرار گيرد.
گزارش فعاليتهاى سال ١٩٩٥
برگزارى ١٣ كنفرانس و ميزگرد, ٣ سخنرانى و انتشار ٢٠ پژوهش, فعاليتهاى مركز
را در سال ١٩٩٥ تشكيل مى دهد.
كنفرانسها:
ـ به سوى فردايى روشن; وضعيت كنونى كشورهاى عرب و راههاى گذر از
بحران, ژانويه ١٩٩٥, قطر.
ـ روابط ايران و اعراب; وضعيت كنونى و چشم انداز آينده, سپتامبر ١٩٩٥, دوحه.
ـ عادى سازى روابط فرهنگى با اسرائيل, ١٩٩٥, مغرب.